امتیاز موضوع:
  • 0 رأی - میانگین امتیازات: 0
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
اقوال فقها و مفسرین در باره بسم الله الرحمن الرحیم
#1
اقوال فقها و مفسرین در باره  بسم الله الرحمن الرحیم


بسم الله الرحمن الرحیم مفتاح هر خیر و حصن هر شری است. در حدیث شریف آمده است : " کل امرء ذی بال اذا لم یبدأ باسم الله فهو ابتر" هر کار مهمی که به نام خداوند شروع نشود ناقص خواهد بود.علما بر این اجماع دارند که خداوند متعال تمام کتب را با آن آغاز کرده است. « بسم الله الرحمن الرحیم« ، مفتاح دخول در استسلام بنده و آمادگی او برای پذیرش عبودیت خداوند متعال است.خداوند رحمن ورحیم در همان آغاز کلامش بنده را با خالق واوصافش آشنا می سازد .

وقتی کسی که معبود خود را با چنین اوصافی قبول داشته باشد آنگاه می توان از او انتظار مستعد بودن برای سایر گفتار معبودش داشت.از پیامبر (ص) روایت نموده اند که در آغاز« باسمک اللهم» می نوشت .تا آیه« بسم الله مجریها »، نازل شد سپس در کتابت،« بسم الله » را می نوشتند.

وقتی که آیه « قل ادعوالله أو ادعوا الرحمن »، نازل شد،آنگاه «بسم الله الرحمن» را می نوشتند وهنگامی که آیه سوره نمل یعنی " وإنه من سلیمان وإنه بسم الله الرحمن الرحیم " نازل شد ؛آنگاه دیگر «بسم الله الرحمن الرحیم »، مکتوب شد.

در اینکه «بسم الله»، آیه ای از سوره فاتحه ویا قرآن است؛ بین علما اختلاف هست . مشهورترین این آراء ملخص در این چند قول است؛ اول: برخی معتقدند که جزدرسوره «نمل» اصلاً آیه ای از قرآن محسوب نمیشود.بلکه برای فصل بین سوره ها و تبرک وتیمن آغاز به آن نوشته می شود. این نظر امام ابوحنیفه و امام مالک وقراء مدینه وبصره وشام است. دوم: برخی می گویند که آیه ای از تمامی سوَر محسوب می شود .این نظرابن عباس، ابن عمر،ابن زبير، ابو هريره، وعلي وازتابعين ، عطاء، طاوس، سعيد بن جبير، مكحول، زهري، و عبد الله بن مبارك وشافعي، واحمد بن حنبل در روایتی از او واسحاق بن رَاهوَيه، وأبو عبيد قاسم بن سلام، (رحمهم الله) ، می باشد.
هم چنین امامیه بر این نظر هستند.سوم: در فاتحة الکتاب آیه محسوب می شود؛ ولی در سایر سُوَر آیه محسوب نمی شود؛ این نظر منسوب به امام احمد و امام شافعی در روایتی وبرخی از شافعیه است . چهارم: داود از ظاهریه وامام احمد در روایتی می گویند آیه ای مستقل از اول هر سوره است. در بین مفسرین امام قرطبی میگوید که «بسم الله الرحمن الرحیم»، آیه محسوب نمی شود. امام فخر وبیضاوی می گویند آیه محسوب می شود.

در شروع به خواندن قسمتی از یک سوره ، ابوعمرو دانی می گوید قاری مخیر به خواندن ویا ترک آن است ؛ اما دیگران قائل به ترک آن هستند. اما در خواندن « بسم الله الرحمن الرحیم» به هنگام اتمام یک سوره وشروع به تلاوت سوره دیگر ، اختلاف نظر هست.

دلایل کسانی که معتقدند « بسم الله الرحمن الرحیم » آیه از سوره محسوب می شود عبارتند از: اول: شافعی از ابن جریح از ملیکه از ام سلمه روایت نموده که پیامبر(ص) «فاتحه الکتاب» را خواند و او «بسم الله الرحمن الرحیم » را یک آیه حساب نمود و«الحمدالله رب العالمین» را یک آیه حساب کرد و «الرحمن الرحیم» را یک آیه و «مالک یوم الدین» رایک آیه و« ایاک نعبد وایاک نستعین» یک آیه و«اهدناصراط المستقیم» یک آیه و«صراط الذین انعمت علیهم غیر المغضوب علیهم ولا الضالین» ، یک آیه حساب کرد دوم: روایتی که دارقطنی از ابوهریره آورد ه است که ازپیامبر(صلی الله علیه وسلم) نقل می کند که فرمودند: هرگاه «الحمدلله رب العالمین» را خواندید« بسم الله الرحمن الرحیم» رابخوانید. زیرا این سوره" ام القرآن" و "ام الکتاب "وسبع من المثانی" است و بسم الله الرحمن الرحیم یکی از آیات آنست.

سوم:روایتی است که ابوهریره از پیامبر(ص) روایت نموده است ، که فاتحه الکتاب هفت آیه است واولین آیه اش « بسم الله الرحمن الرحیم » است.
چهارم: روایت ثعلبی از« ابی برده » از پدرش که پیامبر(ص) با او فرمودند می خواهی که تورا از آیه ای آگاه کنم که بعد سلیمان فرزند داود غیر از من به کسی نازل نشده است.

گفتم بلی .فرمودند به چه چیزی قرآن آغاز می شود. گفتم با «بسم الله الرحمن الرحیم » ؛ فرمود : همان است.
پنجم : تسمیه در قرآن مکتوب است . وهرآنچه که غیر قرآن باشد در قرآن مکتوب نیست مثلا ، «آمین » چون جزء قرآن نیست در آن هم نوشته نمی شود؛ بنابر این چون در قرآن نوشته می شود جزء قرآن محسوب میشود.
کسانی که معتقدند «بسم الله الرحمن الرحیم » آیه ای از فاتحه ویا دیگر سوَر نیست به ادله زیر استناد می کنند:
اول: قرآن به خبر احاد ثابت نمی شود. بلکه به تواتر قطعی که هیچ اختلافی در آن نیست ثابت می شود. وهمین که در مورد آن اختلاف نموده اند دلیل آنست که از قرآن نیست .

دوم: استناد به این حدیث پیامبر(ص) که میفرماید:
« قال الله عز وجل قسمت الصلاة بيني وبين عبدي نصفين ولعبدي ما أسأل فإذا قال العبد الحمد لله رب العالمين قال الله تعالى حمدني عبدي وإذا قال العبد الرحمن الرحيم قال الله تعالى أثنى علي عبدي وإذا قال العبد مالك يوم الدين قال مجدني عبدي وقال فوض إلى عبدي فإذا قال إياك نعبد وإياك نستعين قال هذا بيني وبين عبدي ولعبدي ما أسأل فإذا قال اهدنا الصراط المستقيم صراط الذين أنعمت عليهم غير المغضوب عليهم ولا الضالين قال هذا لعبدي ولعبدي ماسأل» پیامبر (صلی الله علیه وسلم)میفرماید که خداوند عزوجلّ فرمودند: که نماز ( سوره فاتحه) را بین خودم و بنده ام نصف کردم. هنگامی که بنده می گوید الحمدلله رب العالمین خداوند میگوید: بنده ام مرا حمد وستایش میگوید وهنگامیکه بنده می گوید" الرحمن الرحیم خداوند میگوید بنده ام مرا می ستاید.

 و وهنگامیکه بنده می گوید" مالک یوم الدین"خداوند می گوید بنده ام مرا به بزرگواری یاد میکند.و هرگاه گفت " إياك نعبد وإياك نستعين" خداوند میگوید این بین گفته من وبنده ام است آنچه که بنده ام می خواهد از آن اوست.و هرگاه که بنده می گوید: " اهدنا الصراط المستقيم صراط الذين أنعمت عليهم غير المغضوب عليهم ولا الضالين" .

خداوند میگوید این هم سهم بنده ام است.
سوم:استناد به احادیثی است که امام مسلم در صحیحش از ام المومنین عایشه (رض) و انس بن مالک روایت میکند که: «كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يستفتح الصلاة بالتكبير والقراءة ب الحمد لله رب العالمين ....» . یعنی : پیامبر (ص) نماز را با تکبیر و خواندن« الحمدلله رب العالمین »شروع نمود. هم چنین از انس بن مالک روایت شده که پشت سر پیامبر(ص) وابوبکر وعمر نماز خواندم و آنها نماز را با« الحمدلله رب العالمین» شروع کردند و « بسم الله الرحمن الرحیم» را نه در اول ونه در آخر نگفتند.

 ( تفسیر ابن کثیر1/116- تفسیر روح المعانی1/39-تفسیربیضاوی« أنوار التنزيل وأسرار التأويل»1/17- تفسیر کشاف1/45-تفسیرکبیر1/161-تفسیر قرطبی1/92- التسهيل لعلوم التنزيل1/31).
با توجه به ادله زیر می توان گفت که نظر راجح در این مورد این است که « بسم الله الرحمن الرحیم»، به عنوان آیه در سوره فاتحه الکتاب و دیگر سور است.

اول : روایات منقول از پیامبر (ص) که دلالت برآن دارد که « بسم الله الرحمن الرحيم » آیه ای از سوره فاتحه است.
دوم: خداوند حکیم در اولین کلام تعلیمی خود به پیامبر ذکر اسم خود را به او تعلیم داد.

« إقرأ باسم ربک الذی خلق» همچنان که به هنگام خواندن قرآن امر به استعاذه شده است.« فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ » بنابراین خدوند متعال در سرآغاز رسالتی بزرگ به رسول خود با تعلیم چنین سخنی اورا ازاهمیت این سخن آشنا می سازد.چرا که این جمله نیکو به مانند کلیدی است که برای سایر مسائل دیگر.

بنده با گفتن این جمله در اولین باور خود جهان بینی را در ذهن خود ایجاد می کند.و به معبود وخالقی که دارای اوصافی است آشنا می شود. و با اولین شناخت ومعرفت درباره معبودش، اورا با این اوصاف؛ « رحمن و رحیم» می شناسد.

سوم : همانگونه که سوره فاتحه الکتاب به عنوان مفتاح قرآن مجید است و برای ورورد به هرچیزی با ید از مجرای خودش وارد شد؛ بنابراین « بسم الله الرحمن الرحيم » مفتاح ورود به فاتحه الکتاب که ام الکتاب است. هم چنانکه ابوبکر خطیب بغدادی از ابی جعفرمحمدبن علی آورده است که پیامبر(ص) فرمودند:« بسم الله الرحمن الرحیم مفتاح کل کتاب»؛ یعنی بسم الله الرحمن الرحیم مفتاح هر کتاب است.


چهارم:اگر « بسم الله الرحمن الرحيم » آیه ای از سور محسوب نمی شد وفقط برای تیمن وتبرک در ابتدای سور نوشته می شد وبرای جدایی سوره ها نوشته می شد؛ چنانکه برخی ها معتقدند، پس چرا در سوره توبه چنین نیست.بنابراین معلوم می شود که « بسم الله الرحمن الرحيم » جزء اصلی هر سوره است. والله اعلم
پنجم: با توجه به روایات منقول از پیامبر(ص) احتساب بسم الله الرحمن الرحيم به عنوان آیه به احتیاط نزدیک تراست. بنا به این حدیث شریف « دع ما يريبك إلى ما لا يريبك »
ششم: استناد برخی ها به حدیث تنصیف «صلاة» که آن را بیان نمودیم ؛ منظور از نصف؛ نصف عددی نیست تا در اینجا آیه «بسم الله الرحمن الرحیم» اضافه واقع شود.بلکه بیان کلی از توحید خداوندی است که بخشی ازآن با اقرار بنده به عظمت وجلال و ربوبیت والوهیت پروردگار خویش وبخشی از آن به اقرار به عجز وناتوانی خویش در مقابل معبود خویش است.

بنابراین این سوره بردوبخش تقسیم شده بخشی اثبات توحید رب العالمین است وبخشی تسلیم وبندگی در مقابل معبود حقیقی.این تاویل نزدیک به صواب است.نه آنچه که برخی ها از آن تقسیم عددی فهم کرده اند. والله اعلم.
مجمع التفاسیر ، ج1ص31

نویسنده : دکتر محمد عزیز محمدی

سلام جهان!:

- sesja; http://tabletkisesja.ovh,
- سلام خدمت تم برادرم نرم افزار نداریم برای اندروید
- خداوند این قدم شما را که به مثابه قرض حسنه هست مزین به توفیقات روزافزون نماید
- مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ وَلَهُ أَجْرٌ كَرِيمٌ
- سلام
- کارتون حرف نداره خیلی خوبه اگه مطالب تو انجمن بزارید زودتر دیگه معرکه میشه
- تبریگ میگم و یاری الله را بریتان تمنا دارم.
- سلام علیکم.
- سلام علیکم
- سلام
- تبریک میگم .
- سلام
پاسخ


پرش به انجمن:


کاربرانِ درحال بازدید از این موضوع: 1 مهمان